فال حافظ: این رسم از کجا آمده و چگونه گرفته می‌شود
در بسیاری از خانه‌های فارسیزبان، دیوان حافظ کنار قرآن و آیینه جای دارد و با نیتی باز می‌شود. فال حافظ چیست، از کجا آمده و چگونه می‌شود غزلی را که میآید فهمید.
۱۰ عقرب ۱۴۰۵ · خواندن در 3 دقیقه
فال حافظ رسمی کهن در میان فارسی‌زبانان افغانستان، ایران و تاجیکستان است: کسی نیتی در دل می‌کند، دیوان حافظ را باز می‌کند و نخستین غزلی را که میآید پاسخ نیت خود می‌داند. برای بسیاری این رسم بیشتر از پیشگویی، بهانه‌ای است برای خواندن شعر و اندیشیدن به زندگی.
حافظ کیست؟
خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی، شاعر بزرگ سدهٔ هشتم هجری قمری (سدهٔ چهاردهم میلادی)، در شیراز زیست و حدود سال ۷۹۲ هجری قمری (۱۳۹۰ میلادی) درگذشت. لقب «حافظ» را به این دلیل داشت که قرآن را از بر داشت. دیوان او نزدیک به پانصد غزل دارد و آرامگاهش، حافظیه، در شیراز زیارتگاه دوستداران شعر است.
چرا «لسانالغیب»؟
به حافظ «لسانالغیب»، یعنی زبان غیب، میگویند. غزل‌های او چندلایهاند: می‌توان آنها را عاشقانه، عارفانه یا اجتماعی خواند. همین چندمعنایی سبب شده که هر خواننده‌ای در غزل حال خود را ببیند، و رسم فال گرفتن از دیوان او از همین‌جا جان گرفته است.
فال حافظ چگونه گرفته می‌شود؟
- نیت: آرام بنشینید و آرزو یا پرسش خود را در دل بگذرانید.
- سوگند سنتی: بسیاری پیش از باز کردن دیوان، جمله‌ای مانند «ای حافظ شیرازی، تو محرم هر رازی...» را زمزمه میکنند.
- باز کردن دیوان: دیوان را بی‌هدف باز میکنند. نخستین غزل صفحهٔ راست، یا غزلی که از صفحهٔ پیش آغاز شده، پاسخ به شمار میآید.
- خواندن: غزل را کامل می‌خوانند، نه تنها یک بیت. بیت‌های آغاز و پایان معمولاً پیام اصلی را دارند.
- تعبیر: هر کس غزل را با حال و نیت خود می‌سنجد.
فال حافظ در شب یلدا و نوروز
در شب یلدا، درازترین شب سال، خانواده‌ها گرد هم می‌آیند و بزرگ خانه برای هر کس فال حافظ می‌گیرد. در نوروز هم بسیاری از خانه‌ها دیوان حافظ را کنار سفرهٔ نوروزی می‌گذارند و سال نو را با غزلی آغاز میکنند. دربارهٔ آیین‌های نوروز در افغانستان و ایران، در بخش غذا و آیین‌ها بیشتر بخوانید.
فال امروز و فال آنلاین
امروز بسیاری از سایت‌ها و برنامه‌ها «فال حافظ امروز» یا فال آنلاین پیشنهاد میکنند؛ آنها غزلی را به‌طور تصادفی نشان می‌دهند. اگر می‌خواهید متن دقیق غزل را بخوانید، دیوان‌های معتبر و تصحیح‌شده، مانند تصحیح قزوینی و غنی، یا متن دیوان در گنجور مرجع بهتری‌اند.
چند بیت که در فال بسیار میآید
یوسف گم‌گشته بازآید به کنعان غم مخور
کلبهٔ احزان شود روزی گلستان غم مخور
پیام: امید را از دست نده؛ آنچه از دست رفته، روزی بازمی‌گردد.
آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرف است
با دوستان مروت با دشمنان مدارا
پیام: آرامش در مهربانی با دوستان و مدارا با دشمنان است.
بیت‌های کوتاه و پرآوازهٔ بیشتر را در شعر کوتاه حافظ با معنی ببینید.
نگاهی واقع‌بینانه
فال حافظ بخشی زیبا از فرهنگ ماست، اما بهتر است آن را پیشگویی قطعی ندانیم. ارزش واقعی آن در این است که ما را به خواندن شعر، اندیشیدن و گفت‌وگو با خانواده می‌کشاند.
پرسش‌های رایج
فال حافظ چیست؟
رسمی کهن که در آن با نیتی دیوان حافظ را باز میکنند و غزلی را که میآید پاسخ نیت خود میدانند.
چرا به حافظ لسانالغیب میگویند؟
به معنای «زبان غیب»؛ چون غزلهایش چندلایهاند و هر کس حال خود را در آنها میبیند.
در شب یلدا چرا فال حافظ میگیرند؟
خواندن حافظ و فال گرفتن از دیوان او از رسمهای دیرینهٔ شبنشینی یلدا در خانوادههای فارسیزبان است.
منابع
اشتباهی دیدید؟ به ما بنویسید.
