شعر مولانا: زیباترین بیت‌ها دربارهٔ عشق و حقیقت زندگی با معنی

مولانا جلال‌الدین محمد بلخی دو گنجینهٔ بزرگ شعری دارد: مثنوی معنوی، با حکایت‌ها و اندیشه‌های عرفانی در شش دفتر، و دیوان شمس (دیوان کبیر)، با غزل‌های پرشور عاشقانه. بیت‌های زیر از همین دو کتاب برگزیده شده‌اند. برای آشنایی با زندگی او، مولانا کیست را بخوانید.

دربارهٔ جدایی و بازگشت به اصل

بشنو این نی چون شکایت می‌کند
از جدایی‌ها حکایت می‌کند

مثنوی، دفتر اول، بیت آغاز. نی که از نیستان بریده شده، نماد انسانی است که از اصل خود دور افتاده و از این جدایی می‌نالد.

هر کسی کو دور ماند از اصل خویش
باز جوید روزگار وصل خویش

مثنوی، دفتر اول. هر کس از سرچشمهٔ خود جدا شود، همیشه در آرزوی بازگشت به آن است.

هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من

مثنوی، دفتر اول. هر کس به گمان خود با من دوست شد، اما کسی راز درونم را نجست.

دربارهٔ عشق

مرده بدم زنده شدم گریه بدم خنده شدم
دولت عشق آمد و من دولت پاینده شدم

دیوان شمس. عشق مرا از مرگ به زندگی و از اندوه به شادی رساند؛ ثروتی جاودان یافتم.

از محبت تلخ‌ها شیرین شود
از محبت مس‌ها زرین شود

مثنوی، دفتر دوم. مهر و محبت تلخی را شیرین و مس را طلا می‌کند؛ عشق کیمیاست.

آمده‌ام که سر نهم عشق تو را به سر برم
ور تو بگویی که نی نی شکنم شکر برم

دیوان شمس. آمده‌ام تا در راه عشق تو سر بگذارم و این عشق را به پایان برسانم.

دربارهٔ حقیقت زندگی

این جهان کوه است و فعل ما ندا
سوی ما آید نداها را صدا

مثنوی، دفتر اول. جهان مانند کوه است و کارهای ما فریاد؛ پژواک هر کار به خود ما بازمی‌گردد.

دی شیخ با چراغ همی‌گشت گرد شهر
کز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست

دیوان شمس. پیر با چراغ در شهر می‌گشت: از دیو و درنده خسته‌ام و انسانی واقعی می‌جویم.

تو مگو همه به جنگند و ز صلح من چه آید
تو یکی نه‌ای هزاری تو چراغ خود برافروز

دیوان شمس. نگو که همه در جنگ‌اند و از صلح من کاری برنمی‌آید؛ تو به اندازهٔ هزار تنی، چراغ خود را روشن کن.

عارفانه

ای قوم به حج رفته کجایید کجایید
معشوق همین‌جاست بیایید بیایید

دیوان شمس. ای کسانی که به سفر حج رفته‌اید، معشوق حقیقی همین‌جا، در دل شماست.

کجا شعر مولانا را بخوانیم؟

• مثنوی معنوی، تصحیح رینولد نیکلسون یا تصحیح‌های تازه‌تر.
• دیوان شمس، تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر.
• متن کامل هر دو کتاب در گنجور در دسترس است.

بیت‌های حافظ را هم در شعر کوتاه حافظ با معنی ببینید.