رفتن به محتوا
گگنجینهٔ واژهزبان فارسی، از واژه تا فرهنگ

خانه / غذا و آیین‌ها

لباس افغانی مردانه: پیراهن تنبان، یخن‌ها، چپن، پکول و لنگی

پیراهن تنبان با واسکت، یخن‌های گوناگون، چپن راه‌راه و پکول پشمی: اجزای لباس افغانی مردانه، سبک‌های ولایتی و نکته‌هایی برای سفارش به خیاط.

۲۷ عقرب ۱۴۰۵ · خواندن در 3 دقیقه

لباس افغانی مردانه: پیراهن تنبان، یخن‌ها، چپن، پکول و لنگی
عکس: anngadpandey / Pixabay

پایهٔ لباس افغانی مردانه پیراهن تنبان است: پیراهن بلند تا زانو و تنبان گشاد که برای گرما و نشستن روی زمین بسیار راحت است. آنچه یک دست لباس را از دیگری جدا می‌کند، معمولاً یخن، پارچه، دوخت سینه و پوشش‌های رویی است.

اجزای اصلی

بخشتوضیح
پیراهن تنبانلباس پایه؛ برای روزمره ساده و برای محفل با دوخت و پارچهٔ بهتر
واسکتجلیقهٔ بی‌آستین روی پیراهن؛ رسمی‌تر و برای محفل و عید
چپنردای بلند و آستین‌دار، اغلب راه‌راه و رنگارنگ، بیشتر در شمال و برای مناسبت‌ها
پتو یا شالشال پشمی بزرگ که در هوای سرد روی شانه انداخته می‌شود
لنگی (دستار)پارچهٔ بلندی که دور سر پیچیده می‌شود؛ شیوهٔ بستن آن در مناطق مختلف فرق دارد
پکولکلاه پشمی گرد و لبه‌دار، به‌ویژه در شمال و شمال شرق
کلاه قره‌قلکلاه پوست بره که در گذشته نشانهٔ لباس رسمی بود

مدل‌های یخن

یخن (یقه) مهم‌ترین بخش دیزاین پیراهن مردانه است و خیاط‌ها مدل‌های زیادی برای آن دارند:

  • یخن ایستاده (کالر): شبیه یقهٔ پیراهن رسمی کوتاه؛ مرتب و امروزی.
  • یخن گرد بی‌کالر: ساده و راحت برای روزمره.
  • یخن با دکمه‌های پنهان یا دکمه‌های تزئینی.
  • یخن دوزی‌شده: با خامک یا نخ هم‌رنگ برای محفل.

بسیاری از مدل‌ها بین خیاط‌ها و مشتری‌ها با نام‌های محلی شناخته می‌شوند — مثلاً «یخن قاسمی» — و شکل دقیق آن‌ها ممکن است از خیاطی به خیاطی دیگر کمی فرق کند. بهتر است عکس مدل دلخواه را به خیاط نشان دهید.

سبک هراتی

هرات از قدیم به خیاطی و پارچه شهرت دارد. لباس‌هایی که با نام «هراتی» سفارش داده می‌شوند معمولاً برش مرتب‌تر، دوخت ظریف روی یخن و سینه و پارچه‌های خوش‌رنگ دارند. این نام بیشتر به سبک دوخت اشاره دارد تا یک الگوی واحد و ثابت.

انتخاب پارچه

  • تابستان: نخی، کتان و پارچه‌های سبک روشن.
  • زمستان: پارچه‌های ضخیم‌تر و پشمی، همراه با واسکت و پتو.
  • محفل و عید: پارچه‌های براق‌تر، رنگ‌های تیره مثل سرمه‌ای، قهوه‌ای و خاکستری، یا سفید با واسکت تیره.

نکته‌هایی برای سفارش دوخت

  1. اندازهٔ دقیق بدهید: قد پیراهن، شانه، آستین، دور سینه و قد تنبان.
  2. مدل یخن و جای جیب‌ها را از اول مشخص کنید.
  3. برای عید، چند هفته زودتر سفارش بدهید؛ خیاطی‌ها شلوغ می‌شوند.
  4. پارچه را قبل از دوخت یک بار بشویید یا از خیاط بپرسید که آب نمی‌رود.

دربارهٔ لباس زنانه و دوخت‌های سنتی در لباس افغانی زنانه نوشته‌ایم؛ تفاوت واژه‌هایی مثل «یخن» و «یقه» را هم در تفاوت دری و فارسی ایران ببینید.

پرسش‌های رایج

لباس افغانی مردانه چه اجزایی دارد؟

پیراهن تنبان به‌عنوان لباس پایه، و پوشش‌هایی مثل واسکت، چپن، پتو، لنگی، پکول یا کلاه قره‌قل بسته به مناسبت و منطقه.

یخن قاسمی چیست؟

نام محلی یکی از مدل‌های یخن پیراهن مردانه که بین خیاط‌ها رایج است؛ شکل دقیق آن ممکن است در هر خیاطی کمی فرق کند، پس عکس مدل را نشان دهید.

لباس هراتی چه ویژگی دارد؟

معمولاً برش مرتب، دوخت ظریف روی یخن و سینه و پارچهٔ خوش‌رنگ؛ این نام بیشتر به سبک دوخت هرات اشاره دارد.

اشتباهی دیدید؟ به ما بنویسید.

بیشتر بخوانید