رفتن به محتوا
گگنجینهٔ واژهزبان فارسی، از واژه تا فرهنگ

خانه / غذا و آیین‌ها

شب یلدا (شب چله): چیست، کی است و چه رسم‌هایی دارد

بلندترین شب سال، شب انار و هندوانه و فال حافظ. شب یلدا یا شب چله کی است، معنی آن چیست و در ایران و افغانستان چگونه جشن گرفته می‌شود.

۲۴ عقرب ۱۴۰۵ · خواندن در 2 دقیقه

شب یلدا (شب چله): چیست، کی است و چه رسم‌هایی دارد
عکس: silviarita / Pixabay

شب یلدا، که در افغانستان و بسیاری از خانواده‌های ایرانی شب چله هم گفته می‌شود، بلندترین شب سال در نیم‌کرهٔ شمالی است. خانواده‌ها این شب را دور هم بیدار می‌مانند، میوه و آجیل می‌خورند، شعر می‌خوانند و به استقبال روزهایی می‌روند که از فردا بلندتر می‌شوند.

شب یلدا کی است؟

شب یلدا شب آخرین روز پاییز است: شب ۳۰ آذر به ۱ دی در تقویم ایران، و شب آخر قوس به اول جدی در تقویم افغانستان. یعنی شب یلدا در ماه آذر (قوس) است و صبح فردای آن، اول دی (جدی)، نخستین روز زمستان است.

سالشب یلداروز هفته
۱۴۰۴شب ۳۰ آذر ۱۴۰۴ — ۲۱ دسامبر ۲۰۲۵یکشنبه
۱۴۰۵شب ۳۰ آذر ۱۴۰۵ — ۲۱ دسامبر ۲۰۲۶دوشنبه

جشن از غروب روز ۳۰ آذر آغاز می‌شود و تا دیروقت شب ادامه دارد.

یلدا یعنی چه؟

واژهٔ «یلدا» از زبان سریانی به فارسی آمده و به معنای «زایش» یا «میلاد» است. در باورهای کهن ایرانی، پس از این شب تاریکی رو به کاهش می‌گذارد و روشنایی دوباره «زاده می‌شود»؛ به همین دلیل آن را شب زایش خورشید هم دانسته‌اند. نام «چله» هم به چهل روز نخست زمستان (چلهٔ بزرگ) اشاره دارد که از فردای این شب آغاز می‌شود.

رسم‌های شب یلدا

  • انار و هندوانه: رنگ سرخ آن‌ها را نماد خورشید و گرما دانسته‌اند؛ گفته می‌شود خوردن هندوانه در شب چله از سرمای زمستان در امان نگه می‌دارد.
  • آجیل و خشکبار: پسته، بادام، کشمش، توت خشک و چهارمغز.
  • فال حافظ: بزرگ خانواده دیوان حافظ را باز می‌کند و برای هر نفر فال می‌گیرد. دربارهٔ این رسم در فال حافظ نوشته‌ایم.
  • شاهنامه‌خوانی و قصه: در برخی خانواده‌ها داستان‌های شاهنامه خوانده می‌شود؛ دربارهٔ سراینده‌اش در فردوسی کیست بخوانید.
  • کرسی یا صندلی: در گذشته خانواده زیر کرسی گرم جمع می‌شدند.
  • شب‌نشینی نزد بزرگ‌ترها: یلدا بهانه‌ای برای دیدار پدربزرگ و مادربزرگ است.

شب چله در افغانستان

در افغانستان هم شب چله با میوه‌های خشک و تازه، هندوانه، انار، شیرینی و قصه‌گویی جشن گرفته می‌شود. در برخی خانواده‌ها رسم است که برای عروس تازه یا نامزد خانواده «چله‌گی» بفرستند: طبقی از میوه و شیرینی.

ثبت جهانی

«یلدا/چله» در سال ۲۰۲۲ با پروندهٔ مشترک ایران و افغانستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت شد؛ نشانه‌ای از اینکه این شب، فرهنگ مشترک فارسی‌زبانان است. جشن مشترک دیگر این فرهنگ‌ها را در نوروز ببینید.

پرسش‌های رایج

شب یلدا کی است؟

شب ۳۰ آذر به ۱ دی (در افغانستان شب آخر قوس به اول جدی). شب یلدای ۱۴۰۵ دوشنبه ۳۰ آذر، برابر ۲۱ دسامبر ۲۰۲۶ است.

شب یلدا چیست؟

بلندترین شب سال در نیم‌کرهٔ شمالی و آخرین شب پاییز که خانواده‌ها با میوه، آجیل، فال حافظ و قصه جشن می‌گیرند.

معنی یلدا چیست؟

یلدا واژه‌ای سریانی به معنای زایش یا میلاد است و به زایش دوبارهٔ روشنایی پس از بلندترین شب اشاره دارد.

اشتباهی دیدید؟ به ما بنویسید.

بیشتر بخوانید