رفتن به محتوا
گگنجینهٔ واژهزبان فارسی، از واژه تا فرهنگ

خانه / ادبیات

گلستان و بوستان سعدی: ساختار، باب‌ها و تفاوت دو کتاب

بوستان شعر است و گلستان نثر آمیخته با شعر، اما هر دو دربارهٔ زندگی، اخلاق و رفتار با مردم‌اند. باب‌های هر کتاب، تفاوت‌ها و پیشنهادی برای شروع خواندن.

۱ قوس ۱۴۰۵ · خواندن در 2 دقیقه

گلستان و بوستان سعدی: ساختار، باب‌ها و تفاوت دو کتاب
عکس: analogicus / Pixabay

سعدی پس از بازگشت به شیراز، در دو سال پشت سر هم دو کتاب نوشت که هنوز از مهم‌ترین متن‌های زبان فارسی‌اند: بوستان در سال ۶۵۵ و گلستان در سال ۶۵۶ هجری قمری. زندگی سعدی را در سعدی کیست خلاصه کرده‌ایم.

مقایسهٔ دو کتاب

بوستانگلستان
سال۶۵۵ ق۶۵۶ ق
قالبشعر (مثنوی)نثر آمیخته با شعر
تعداد بابدههشت
نام دیگرسعدی‌نامه—
حال‌وهواآرمانی‌تر؛ جامعهٔ آن‌گونه که باید باشدواقع‌گراتر؛ جامعه آن‌گونه که هست

باب‌های بوستان

  1. در عدل و تدبیر و رای
  2. در احسان
  3. در عشق و مستی و شور
  4. در تواضع
  5. در رضا
  6. در قناعت
  7. در عالم تربیت
  8. در شکر بر عافیت
  9. در توبه و راه صواب
  10. در مناجات و ختم کتاب

بوستان با بیت «به نام خداوند جان‌آفرین / حکیم سخن در زبان‌آفرین» آغاز می‌شود. سعدی در بوستان از فردوسی هم یاد کرده است: «چه خوش گفت فردوسی پاک‌زاد / که رحمت بر آن تربت پاک باد». دربارهٔ فردوسی در فردوسی کیست بخوانید.

باب‌های گلستان

  1. در سیرت پادشاهان
  2. در اخلاق درویشان
  3. در فضیلت قناعت
  4. در فواید خاموشی
  5. در عشق و جوانی
  6. در ضعف و پیری
  7. در تأثیر تربیت
  8. در آداب صحبت

گلستان با جملهٔ «منت خدای را عز و جل...» آغاز می‌شود. حکایت‌هایش کوتاه‌اند و معمولاً با یک بیت یا جملهٔ پندآموز تمام می‌شوند. بسیاری از جمله‌های آن ضرب‌المثل شده‌اند، مثل «مشک آن است که خود ببوید، نه آنکه عطار بگوید». ضرب‌المثل‌های دیگر را در ضرب‌المثل‌های فارسی ببینید.

نثر گلستان چه ویژگی دارد؟

  • نثر مسجع: جمله‌ها مثل شعر قافیه دارند، اما روان می‌مانند.
  • کوتاهی: هر حکایت در چند خط تمام می‌شود.
  • آمیختگی با شعر: هر حکایت با بیت‌هایی به فارسی و گاه عربی همراه است.
  • واقع‌گرایی: سعدی گاهی از رفتارهای ناپسند مردم و قدرتمندان بی‌پرده سخن می‌گوید.

از کجا شروع کنیم؟

  1. برای شروع، گلستان بهتر است: حکایت‌ها کوتاه و جذاب‌اند.
  2. نسخه‌ای با شرح و معنی واژه‌ها انتخاب کنید.
  3. هر روز یک یا دو حکایت بخوانید و دربارهٔ پیامش فکر کنید.
  4. بعد سراغ بوستان بروید و باب‌هایی را بخوانید که موضوعشان برایتان جذاب‌تر است.

گزیده‌ای از بیت‌های مشهور هر دو کتاب در شعر سعدی با معنی آمده است.

پرسش‌های رایج

گلستان سعدی چند باب دارد؟

هشت باب: سیرت پادشاهان، اخلاق درویشان، فضیلت قناعت، فواید خاموشی، عشق و جوانی، ضعف و پیری، تأثیر تربیت و آداب صحبت.

بوستان سعدی چند باب دارد؟

ده باب: عدل، احسان، عشق، تواضع، رضا، قناعت، تربیت، شکر، توبه و مناجات.

تفاوت گلستان و بوستان چیست؟

بوستان (۶۵۵ ق) سراسر شعر و آرمانی‌تر است؛ گلستان (۶۵۶ ق) نثر آمیخته با شعر و واقع‌گراتر.

اشتباهی دیدید؟ به ما بنویسید.

بیشتر بخوانید